Fiiller - KPSS Türkçe
ana sayfa ünv hazırlık Ders Notları

Fiiller

Fiiller konusunda, fiil çeşitleri, fiillerde kip, zaman ve kişi, basit zamanlı fiiller ve bileşik zamanlı fiiller başlıkları örneklerle işlenecektir. Önceki Kpss Türkçe dersimiz bağlaçlardı. Bu dersimizde de sözcük çeşitlerinden biri olan Fiiller konusunu detaylandıralım ve örneklerle pekiştirelim.

Fiiller (Eylemler)
Fiiller, iş, oluş, hareket bildiren; mutlaka kişisi, kip ve zamanı da olan sözcüklerdir. Bir diğer tanımla fiiller kılış, oluş ve durum bildiren sözcüklerdir. Tanımlardan da anlaşılacağı üzere bir sözcüğün fiil olabilmesi için kişi, kip ve zaman özelliğinin olması gerekmektedir.

Okumayı – (İş var ancak kişi, kip, zaman yok. Dolayısıyla fiil değil)
Fiil ile yüklem aynı şey değildir. Çünkü yüklem fiil olabildiği gibi isim soylu da olabilir.

Örnekler
Dağlar yeşillendi. (Fiildir. -mek, -mak eki gelir.)

Dağlar yeşildi. (isim)

Kız güzelleşmiş. (Fiil)

Kız güzelmiş. (İsim)

Fiil Çeşitleri (Eylem Çeşitleri)
1) İş – Kılış Fiilleri: İnsan tarafından yapılan ve nesne alabilen fiillerdir. Yani ‘Neyi’ sorusunu sorduğumuzda cevap verebilen fiillerdir. Bu soruyu fiilin 1. tekil kişisine sormalıyız.

Örnekler

Okuyor ✓
Uzanacağım ✘

Düştü ✘

Bakıyor ✘

Anladık ✓

Gelmiş ✘

Süsleyin ✓

Getir ✓

Alacak ✓

Sormalısın ✓

Silecekler ✓

Görecek ✓

Durmuş ✘

Durduracağız ✓

Temizlenmeli ✘

Temizledik ✓

2) Durum (Hareket) Fiilleri: Belli bir durumda, hareket şeklinde olmayı anlatan ve nesne alamayan fiillerdir. Yani fiilin 1. tekil kişisine ‘Neyi’ sorusunu sorduğumuzda cevap vermez.

Örnekler
Uzandım, bakıyor, söyleniyor, beklenmeli, yukarıya, yükseldi, gülmeyin, ağlıyor…

3) Oluş Fiilleri: Oluşum anlamı taşıyan fiillerdir. Yani zaman içinde oluşumu ifade eder. Ayrıca nesne alamayan fiillerdir.

Örnekler
Olgunlaştı, büyümüş, sarardı, beyazlaştı, mesleğinde yükseldi, yeşerdi…

Fiillerde Kip – Zaman – Kişi
Fiillerde mutlaka kip, zaman ve kişi özelliği vardır. Yani fiiller çekimlenebilir. Bu nedenle fiil ve çekimli fiil aynı şeydir. Ayrıca fiillerde 6 kişi vardır.

Fiillerde 2 çeşit kip vardır. Bunlar haber kipleri ve dilek kipleridir.

1) Haber Kipleri: Zaman anlamlı kiplerdir. Zaman anlamı taşır ve 5 şekli vardır:

a) Miş’li Geçmiş Zaman: Duyulan, öğrenilen geçmiş zamandır.

Örnekler
Gelmişim, Gelmemişim.

b) Di’li Geçmiş Zaman: Görülen, bilinen geçmiş zaman.

Örnekler
Geldim, Gelmedim.

c) Şimdiki Zaman: İş ve anlatış aynı zamandadır. ‘-yor’ ekiyle yapılır.
Örnekler
Geliyorum, Gelmiyorum.

d) Gelecek Zaman: Anlatış öncedir, iş ise sonra yapılır. ‘-ecek, -acak’ ekleriyle yapılır.

Örnekler
Geleceğim, Gelmeyeceğim, Gelmeyecekmiyiz…

e) Geniş Zaman: İş her zaman ve genel anlamdadır. ‘-r’ eki ile yapılır.

Örnekler
Gelirim, Gelmem, Gelmez miyim…

Geniş zamanın olumsuz biçiminde zaman eki olan ‘-r’ kaybolur ya da -‘z’ ye dönüşür. Bu neden bir fiilin geniş zamanlı olup olmadığını anlamak için fiilin olumlu halini düşünün.
Anlatmayız => Anlatırız

Yapamam => Yapabilirim

Yapmam => Yaparım

2) Dilek Kipleri: Zaman anlamı taşımayan kiplerdir ve 4 şekli vardır:

a) Gereklilik Kipi: ‘-meli, -malı’ ekleriyle yapılır.

Örnekler
Gelmeli miyim, Gelmemeli miyim…

b) İstek Kipi: ‘-e, -a’ ekleriyle yapılır.

Örnekler
Geleyim, Gelesin, Gele, Gelmeyeyim, Gelmeyesin…

c) Dilek (Şart) Kipi: ‘-se, -sa’ ekleriyle yapılır.

Örnekler
Gelsem, Gelmesem, Gelmesem mi…

d) Emir Kipi: Kip eki yoktur. Kişi eklerini alabilir.

Örnekler
Gel, Gelsin, Gelin, Gelsinler….

Basit ve Birşelik Zamanlı Fiiller
1) Basit Zamanlı Fiiller: Basit çekimli olarak da bilinen bu fiil türleri, haber kipi ya da dilek kipi eklerinden sonra ”idi, imiş, ise” anlamlı 2. bir ek daha almayan fiillerdir. Kısaca tek zaman ve kip eki alan fiillerdir.

Örnekler
Okudum ✓

Gitmiş ✓

Gelse ✓

Sormasaydın ✘ => Basit zamanlı fiil değildir, çünkü birden fazla kip eki (idi, imiş, ise) almış

Yapmamışsa ✘ =>Basit zamanlı fiil değildir, çünkü birden fazla kip eki almış

Not
Basit zamanlı fiili, basit fiille karıştırmayınız. Basit fiil yapıyla ilgilidir, yapım eki almayan fiildir.

2)Birleşik Zamanlı Fiiller: Bileşik çekimli fiillerdir. Haber kipi veya dilek kipi ekinden sonra ”idi, imiş, ise” anlamlı 2. bir zaman eki daha alan fiillerdir.

Örnekler
Okudum ✘ => Birleşik zamanlı fiil değildir, çünkü tek kip eki almış.

Gitmiş ✘ => Birleşik zamanlı fiil değildir, çünkü tek kip eki almış.

Sormasaydın ✓

Yapmamışsa ✓

Kpss Türkçe dersindeki Birleşik zamanlı fiiller 3’e ayrılmaktadır:

a) Rivayet Birleşik Zaman (-imiş)

Örnekler
Yazdırmayacakmışsın

Görünmemeliymişsin

Okutsaymışlar

b) Hikaye Birleşik Zaman (-idi)

Örnekler
Çalışmıştım

Anlatmamalıydın

Yazdırmayaydık

C) Şart Birleşik Zaman (ise)

Örnekler
Yazıyorsan

Konuşturmadıysalar

Silmezsen

-Di’li geçmiş zamanın rivayet bileşiği yoktur.
Dilek şart kipinin şart bileşiği yoktur.
İstek kipinin şart bileşiği yoktur.
Emir kipinin hiçbir birleşik zamanı yoktur.
Fiiller, yani çekimli fiiller kip, kişi ve zaman özelliğiyle bir cümlenin genellikle yüklemi olur. Ancak dilek şart ve şart bileşik zaman eki allan fiiller, fiilimsiler gibi yan yargı oluşturup cümlenin sonunda olmayabilir. Bu nedenle çekimli fiilleri ararken sadece yükleme bakmamalıyız.
Zamanında konuşsaydım ve gereğini yapsaydım bugün üzülmezdik.

Bana sorarsan onu dinle öyle karar ver.

Tüm birleşik zaman ekleri (idi, imiş, ise) aynı zamanda ek fiil yani ek eylemdir. (Ek fiil konusu bir sonraki Türkçe konumuzdur)
Gelmezdi (Ek fiil ve hikaye birleşik zaman)

Alacaklarmış (Ek fiil ve rivayet birleşik zaman)

Sorarsan (Ek fiil ve şart birleşik zaman)

Kpss genel yetenek Türkçe dersindeki sözcük türlerinden olan fiiller konusunu tamamlanmış olduk. Sonraki konumuz fiillerle bağlantılı olan ek fiil (ek eylem) konusudur.



Yorum Gönder




2018 (c) dersnotlarim.net sınav sonuçları kpss aöf ales hazırlık soruları.

Sınava Hazırlık