Sıfatlar - KPSS Türkçe
ana sayfa ünv hazırlık Ders Notları

Sıfatlar

Sıfatlar Türkçe dersindeki sözcük türleri konusu içerisinde işleyeceğimiz bir diğer başlık olup KPSS, YGS ve LYS sınavları için de önem arz etmektedir. Sıfatlar ve örnekleri, sıfat tamlamaları, sıfatların türleri ve sıfatlarda derecelendirme içerikleri bu konumuzda inceleyeceğiz.

Sıfatlar (Ön Adlar)
Sıfatlar, cümle içinde isimlerden önce gelen ve o ismi niteleyen ya da belirten sözcüklerdir. Bir sözcüğün sıfat olabilmesi için bir isimden önce gelip o ismi niteleyip belirtmesi şarttır. Türkçe dersindeki sözcük türlerinden olan sıfatlar başlığına örneklerle başlayalım.

Örnekler
Öteki deniz

Yoğun sessizlik

Beş ağaç

Sıfat Tamlaması
Her sıfatın olduğu yerde bir isim de olduğuna göre sıfat tamlaması vardır.

Örnekler
Okunmuş kitaplar
Bozuk yemek

Sıfat tamlaması sıfat + isim şeklindedir. Ancak unvan sıfatları isimden sonra gelebilir.
Ahmet Bey

Sıfat tamlamaları takısız isim tamlaması gibi tamlama eki almaz.

Örnekler
Geniş kazak => Sıfat tam.

Yün kazak => Takısız is. tam.

Altın kalp => Takısız is. tam.

İyi kale => Sıfat tam.

Sıfat tamlamasında tamlanan eki olmadığına göre belirtisiz isim tamlamalarıyla karıştırılmamalı.
Örnekler
Yazlık evleri => Sıfat tam.

Yorgunluk hisleri => B.siz is. tam.

Saflık derecesine => B.siz is. tam.

Yükselme devrine => B.siz is. tam.

Yükseklik korkusuna => B.siz is. tam.

Düğünlük giysilerine => Sıfat tam.

Öğrencilerin başarı durumları => Zincirleme is. tam.

Öğrencilerin başarılı durumları => B.li is. tam.

Sıfatlar isim çekim eki almaz. Alırsa ya adlaşmış sıfat yani ad olur ya da zamir olur.

Örnekler
Küçüğün sesi => Buradaki ‘küçük’ adlaşmış sıfat oluyor. Tamlayan eki mevcut.

Evin Küçüğü => Buradaki ‘küçük’ kelimesi yine adlaşmış sıfat. Bu sefer tamlanan eki mevcut.

Bu kitap => ‘Bu’ kelimesi sıfat durumunda.

Bunun kitabı => ‘Bunun’ kelimesi ise burada zamir görevinde.

İsim çekim eki alan birkaç tane istisna sıfat mevcuttur.
Güzelim ev

Canım Anadolu

Söylediğim söz

Yazacağın mektup

Sıfat Çeşitleri
A) Niteleme Sıfatları: İsimleri renk, şekil ve durum yönünden niteleyen sıfatlardır.

Örnekler
Beyaz çiçek

Sivri tepeler

Mor yıllar

Niteleme Sıfatlarının Özellikleri:

Unvan Sıfatları: Kişilerin toplumdaki yerini ve konumunu belirten sıfatlardır. İsimden önce de sonra da gelebilir.

Örnekler
Doktor Mehmet Bey

Öğretmen Duyşen

Nuh Çavuş

Pekiştirme Sıfatları: Niteleme sıfatlarının anlamlarını güçlendirerek pekiştirme sıfatları elde ederiz.

İkilemeler Yoluyla Pekiştirme Örnekleri
Yüksek yüksek tepeler => Yineleme yöntemiyle

İrili ufaklı taşlar => Zıt anlamlı sözlerle

Yalan yanlış sözler => Eş ya da yakın anlamlı sözlerle

Şırıl şırıl sular => Yansıma sözlerle

Eğri büğrü yollar => Biri anlamlı biri anlamsız

Eciş bücüş çizgiler => İki anlamsız

Güzel mi güzel ev => mi edatıyla

M,P,R,S Yöntemiyle Pekiştirme Örnekleri
Masmavi deniz

Yemyeşil ova

Tertemiz ev

Sapsarı yüz

Bu yöntemle yapılan pekiştirmelerin bazılarında farklı olarak ses türemeleri görülebilir, buna dikkat ediniz.

Sapasağlam

Karmakarışık

Darmadağınık

Sıfatlara Gelen Küçültme Ekleriyle Pekiştirme Örnekleri
Sıcacık yer

Küçücük ev

Küçültme Sıfatları: Sıfatlara getirilen küçültme ekleri sıfatın anlamını ya daraltır ya da pekiştirir.

Örnekler
Güzelce ev => Daralttı

Minicik çocuk => Pekiştirdi

Küçültme Ekleri
-cik => Küçücük, minicik

-cek => Büyücek

-ce => Güzelce, genişçe, çokça

-imsi => Sarımsı, ekşimsi

-imtırak => Sarımtırak

Küçültme ekleri yapım ekleridir. O halde küçültme eki olan tüm sıfatlar yapısına göre türemiştir.
İsimlere gelen küçültme ekleriyle karıştırmamalıyız.
Örnek: Kitapçıkları aldık

Sıfatlarda Derecelendirme: Niteleme sıfatlarının anlamları miktar anlamlı sözcüklerle derecelendirilebilir. Niteleme sıfatından önce gelen ve bu sıfatın anlamını ”ne kadar” sorusuyla derecelendiren bu sözcükler sıfata dahil değildir. Bu sözcükle zarf ya da edat görevindedir. 4 derece vardır:

Eşitlik Derecesi: ‘Kadar, gibi’ edatlarıyla yapılır.
Örnek
Cennet kadar güzel vatan.

Üstünlük Derecesi: ‘Daha, -den daha’ ile yapılır.
Örnek
Daha zor bir ödev

En Üstünlük Derecesi: ‘En’ sözcüğü ile olur.
Örnekler
En güzel ses

En kolay sınav

En çalışkan öğrenci

Aşırılık Derecesi: ‘Çok, pek, hayli, oldukça, epeyce, fazla, fevkalade, ne, böylesine, ne kadar…’ gibi sözcüklerle yapılır.
Örnekler
Oldukça hızlı bir araba

Böylesine yararlı bir kitap

Çok zor ödev

Adlaşmış Sıfat: Niteleme sıfatının nitelediği isim söylenmezse, ismin aldığı ekler sıfata eklenmişse o niteleme sıfatı sıfat olmaktan çıkmış demektir. İsim gibi kullanılmıştır. Böyle sıfatlara adlaşmış sıfat denir. Yani bu sıfat artık addır.

Örnekler
Yüksekten korktuğunu bilmiyordum (Yüksekten = Yüksek yerden)

Kurunun yanında yaş da yanar.

Gökyüzü maviydi.

Yeşilin her tonunu bu dağlarda görenler, hayranlıklarını görmeyenlere anlatıyorlardı.

Adlaşmış sıfat niteleme sıfatlarının özelliğidir. Ancak belirtme sıfatlarının çeşitlerinden sayı sıfatları ve ‘-ki’ ekiyle türeyen sıfatlar da adlaşmış sıfat olabilir. Bu üçünün dışındaki sıfatlar (işaret, belgisiz, soru) ad gibi kullanıldığında adlaşmış sıfat olmaz, zamir olur.
On öğrenciyi beşinci sırada aldık. (İkisi de sayı sıfatıdır.)

Evdeki eşyaları bahçedekilere ekledi. (Bahçedekilere = Bahçedeki eşyalara)

Hiçbirini kırmadı. (Adlaşmış sıfat değildir. ‘Hiçbirini’ kelimesi zamir görevindedir.

Not: Sıfat tamlamaları kimi zaman sıfat + zamir şeklinde de olabilir.
”Her şey , hiç kimse, nasıl biri, iyi biri, bir şey, hiçbir şey” Bu örneklerin hepsinde ilk sözcükler sıfat, ikinci sözcükler zamir görevindedir.

Niteleme sıfatlarını kısaca tanımlamak gerekirse, isme sorulan ”nasıl” sorusunun cevabıdır diyebiliriz.

B) Belirtme Sıfatları: Kpss Türkçe dersindeki sıfatlar konusunda yer alan belirtme sıfatları isimleri belirtmektedir. İsimlere ”hangi, kaç, kaçıncı, kaçar” gibi soruların sorulmasıyla bulunan sıfatlardır. Belirtme sıfatlarının 4 çeşidi vardır.

1) Sayı Sıfatları: İsimlerin sayılarını belirtir ve 5 çeşittir:

Asıl Sayı Sıfatları: On elma, tek kitap, bir çift kalem, bir düzine… Kaç sorusu sorulur.
Sıra Sayı Sıfatları: Onuncu, birinci, ilk, son, ortanca… Kaçıncı sorusu sorulur.
Üleştirme Sayı Sıfatları: Birer, onar, üçer, beşer… Kaçar sorusu sorulur.
Kesir Sayı Sıfatları: Yüzde on, çeyrek, yarım, bütün… Kaçta kaç sorusu sorulur.
Topluluk Sayı sıfatları: İkiz, üçüz… Kaçız sorusu sorulur.
Sayı sıfatları ad gibi kullanılınca adlaşmış sıfat yani ad olur.
Örnek: Beşte birini aldım (ad almıştır)

‘Bir’ sözcüğü tek anlamındaysa asıl sayı sıfatı, herhangi bir anlamındaysa belgisiz sıfat olur.
Kapıda bir adam seni bekliyor.

Odada bir kişi kalmış

2) Belgisiz Sıfatlar: Belgisiz sıfatta isme ‘hangi’ sorusu sorulur ancak belli belirsiz isimleri belirtir.

Her an, her şey, her biri, hiç kimse, hiçbir, birkaç, biraz, bir çok, bir takım, bazı, herhangi bir, bir, tüm, bütün, başka, fazla, az, çok, çoğu, kimi, falan, filan, dört beş tane…
Bütün sınıf => Burada ‘bütün’ belgisiz sıfattır.
Bütün ekmek => Ancak burada ‘bütün’ kesir sayı sıfatıdır.

Belgisiz Sıfatlar isim gibi kullanıldığında belgisiz zamir olurlar.
Hiçbir öğrenciyi görmemiş => Hiçbirini görmemiş (İlkinde belgisiz sıfat, ikinci cümlede belgisiz zamir oluşmuş.)

Fazlasını istemem. => belgisiz zamir

Çoğu gün gelmedi => belgisiz zamir

Kimi gün gelmez => belgisiz zamir

Kimi ağzıma giriyor, kimi burnuma giriyor …



Yorum Gönder




2018 (c) dersnotlarim.net sınav sonuçları kpss aöf ales hazırlık soruları.

Sınava Hazırlık