CÜMLEDE ANLAM
CÜMLEDE ANLAM
1. Sebep (Neden) – Sonuç Cümleleri
Bir olayın veya durumun gerçekleşme veya gerçekleşmeme nedenini ortaya koyan cümlelerdir. “Çünkü, nedeniyle, dolayısıyla, yüzünden, sonucunda” gibi ifadelerle sebep anlamı sağlanabilir.
Şiddetli yağışlar yüzünden heyelan meydana geldi.
Denizde fırtına olduğu için bugün balığa çıkmadık.
2. Amaç – Sonuç Cümleleri
Bir olayın veya durumun gerçekleşme veya gerçekleşmeme amacını ortaya koyan cümlelerdir. “-mak için, -mek üzere; amacıyla, gayesiyle, maksadıyla, diye, üzere” gibi ifadelerle amaç anlamı sağlanabilir.
Karınca yaz boyunca çalışarak kışı rahat geçirmeyi amaçlar.
Aşevi topluma hizmet etmek amacıyla tekrar açıldı.
3. Koşul (Şart) – Sonuç Cümleleri
Bir olayın veya durumun gerçekleşme veya gerçekleşmeme şartının, başka bir olaya veya duruma bağlı olduğu cümlelerdir. “-se, -ince, -dikçe, -meden; ise, ancak, mi, ama, yalnız, üzere, yeter ki” gibi ifadelerle koşul anlamı sağlanabilir.
Eğer yazın çalışırsam istediğim okula girebilirim.
Anlaşma bozulmazsa, beş yıl boyunca birlikte çalışacağız.
4. Öznel Cümleler
Kişinin düşüncelerini, duygularını, beğenilerini ifade eden; doğruluğu veya yanlışlığı ispatlanamayan cümlelerdir.
Erguvan çiçekleri, baharın en güzel habercisidir.
Kitabın akıcı ve etkileyici dili sayesinde hızla okudum.
5. Nesnel Cümleler
Doğruluğu veya yanlışlığı ispatlanabilen, kişisel görüş ifade etmeyen cümlelerdir.
Türkiye’nin başkenti Ankara’dır. → Bu cümle nesnel bir cümledir.
Kadın, sobayı yaktı çünkü soğuktan titriyordu.
Elinde zarfla koşarak yukarı çıktı.
6. Doğrudan Anlatım Cümleleri
Başkasına ait olan bir sözün hiç değiştirilmeden aynen aktarılmasıdır.
O yarın Eğirdir’de kahvaltı yapalım, dedi.
“Kişi, kendinden bilir işi.” dedi ve gülümsedi.
7. Dolaylı Anlatım Cümleleri
Başkasına ait olan bir sözün kendi ifademizle aktarılmasıdır.
Mücahit, maçta ayağına darbe aldığını söyledi.
Zevkli olduğunu belirttiğinde kitap okumanın.
Ayşe, işe kabul edildiğini söyledi. → Dolaylı anlatım.
Ayşe “İşe kabul edildim” dedi. → Doğrudan anlatım.
İşe kabul edildim, dedi. → Doğrudan anlatım.
8. Duygu Cümleleri
Varsayım
Gerçekleşmemiş bir olayı gerçekmiş gibi veya gerçekleşmiş bir olayı hiç gerçekleşmemiş gibi ifade eden cümlelerdir. Sıkça “diyelim ki, farz edelim, düşün ki” gibi ifadeler kullanılır.
Diyelim ki uçağa yetişemedik.
Farz edelim ki işler istediğimiz gibi gitmedi.
Azımsama
Bir şeyi miktarca az bulma veya yetersiz görme anlamını taşıyan cümlelerdir.
Bugün sadece iki konuyu halletmişim.
Bu kadar az para ile ne yapabilirsin ki?
Yakınma (Şikâyet)
Bir durumdan duyulan rahatsızlığın başkalarına aktarıldığı cümlelerdir.
Ömer, maç günleri sürekli bir bahane buluyor.
Ev işlerinde bana hiç yardım etmiyor.
Sitem
Bir kişinin yaptığı hareketin veya söylediği sözün üzüntü, kırgınlık gibi duygular uyandırdığını ifade eden öfkeli olmayan cümlelerdir.
Ayşegül, senin sürekli beni eleştirmen rahatsız ediyor.
Kitap okuma konusunda bana söz vermiştiniz, yine yapmadınız.
Şaşırma
Herhangi bir durum karşısında şaşkınlık duyup nasıl tepki vereceğini bilememe anlamını ifade eden cümlelerdir.
Komşu evini satılığa çıkarmış, bu nasıl oldu acaba?
Okul çıkışında birden karşıma çıkmasın mı?
Beklenti Cümleleri
Gerçekleşmesi beklenen davranış ve işleri ifade eden cümlelerdir. Beklentiler bazen gerçekleşir, bazen de gerçekleşmez.
Beklenti Cümlesi: Onun çalışmalarında başarıya ulaşacağını umut ediyorum.
Gerçekleşmiş Beklenti Cümlesi: Onun çalışmalarında başarıya ulaşacağını biliyordum.
Gerçekleşmemiş Beklenti Cümlesi: Onun çalışmalarında başarıya ulaşır sandım.
Küçümseme
Bir kişiye veya duruma değer vermeme, onu önemsememe ve küçük görme anlamını taşıyan cümlelerdir.
Beni anlamak için on fırın ekmek yemek gerekiyor.
Siz mi bizi maçta yeneceksiniz?
Öneri (Tavsiye)
Bir sorunu çözmek amacıyla ileri sürülen görüşler, düşünceler ve tekliflerin ifade edildiği cümlelerdir.
Doktora danışmadan ilaç kullanmaman iyi olur.
Eğer eşyan ağır geliyorsa, onu iki parça halinde taşıyabilirsin.
Yadsıma (İnkâr Etme)
Bir şeyi inkâr etme veya kabul etmeme anlamı taşıyan cümlelerdir.
Arabamı her zaman dikkatli kullanırım, söylenenlerin aksine.
Bu söylediklerimi ben mi sana anlattım?
Eleştiri
Bir kişinin, bir eserin veya bir konunun doğru ve yanlış yönlerini göstermek amacıyla yazılan cümlelerdir. Eleştiri, olumlu veya olumsuz olabilir.
Taner Bey’in teşhisleri genellikle doğru çıkar, olumlu eleştiri yapabiliriz.
Bu maç ancak bu kadar kötü yönetilebilirdi, olumsuz bir eleştiri olarak nitelendirilebilir.
Öz Eleştiri
Bir bireyin kendisiyle ilgili yaptığı eleştirileri içeren cümlelerdir.
Ara sıra patavatsız cümleler kurabiliyorum, bu noktada özeleştiri yapıyorum.
Sözel mantık sorularına gereken önemi vermediğimi fark ettim.
Pişmanlık
Bir eylemden veya karardan duyulan üzüntüyü ifade eder.
Eğer sesimi yükseltmeseydim, kimse kırılmayacaktı.
Keşke paramın hepsini harcamasaydım.
Cümle Oluşturma
Karışık bir şekilde verilen sözcükleri anlamlı ve dilbilgisi kurallarına uygun bir cümle şeklinde düzenleme işlemidir.
Başarılı olmak istiyorsak, önce umutsuzluğu yenmemiz gerekir.
Yorum gönder