VERİ ANALİZİ

Bir konu hakkında sonuç çıkarmak için gözlem ve araştırma yoluyla elde edilen bilgilerin sayılarla ifadesine istatistik denir.

İstatistik genel olarak geçmişi ve şimdiki durumu matematiksel tekniklerle analiz ederek, gelecek hakkında karar vermeyi sağlayan bir bilim dalıdır. Ancak, bu metin kapsamında, yapılan istatistik çalışmalarını doğru bir şekilde yorumlamayı öğreneceğiz. Bu bağlamda, rassal (rastgele) bir örneklemin, aritmetik ortalama, oran, mod, medyan gibi karakteristik değerlerini anlamaya odaklanacağız.

Bu yöntemde, önceden hazırlanan sorular sorularak bilgi (veri) toplanır. Anket uygulaması bilimsel bir araştırmanın sadece veri toplama yöntemlerinden biridir. Daha sonra bu bilgiler yapılan araştırmalarda kullanılır.

Örnek olarak, piyasaya yeni çıkmış bir krem hakkında istatistik yapmak isteyen Gülşen aşağıdaki soruları hazırlamıştır:

I. Günlük krem kullanır mısınız?
II. Bir kremde aradığınız özellikler nelerdir?
III. Bu kremi almaya nasıl karar verdiniz?
IV. Kremle ilgili deneyimlerinizden memnun musunuz?

Örneğin bir televizyon kanalı, yayınladığı programın izlenip izlenmediğini tespit etmek istediğinde bütün televizyon izleyicilerine ulaşamayacağı için, çeşitli kesimlerden rastgele seçtikleri kişilerin görüş ve isteklerine başvururlar. Bu şekilde yapılan araştırma yöntemine rastgele seçme denir.

Örnek olarak, Çağlar yeni çıkan bir gazetenin Türkiye genelindeki günlük satış tirajına ait istatistikler oluşturmak için belli kesimlerden insanlar seçerek onların gazete hakkında fikirlerine başvuruyor. Buna göre, Çağlar hangi tip bilgi toplama ve özet yapma yöntemini kullanmıştır?

Örneğin bir çiftçinin yetiştirdiği zeytinin kalitesini belirlemek için kullanılır. Zeytinlerden örnekler alınarak bunların kalitesi incelenip, tüm zeytinlerin kalitesi tespit edilir. Bu yönteme örnekleme yöntemi denir.

Örnek olarak, Sabun fabrikasında çalışan bir kimyager farklı maddelerle yapılmış sabunları inceliyor ve kalitelerine göre bir istatistik çıkarmayı planlıyor. Buna göre bu kimyager hangi tip bilgi toplama ve özet yapma yöntemini kullanmıştır?

Örneklem: Araştırma ve deney yapılacak gruba örneklem denir. Örneğin, sivrisinek sayıları ile kurbağa sayıları arasında istatistik oluşturmak isteyen bir araştırmacının örneklem alanı bataklıklar olabilir. Çünkü sivrisinek ve kurbağa sayıları hakkındaki verilere en rahat bataklıkta ulaşılabilir.

Toplanan veriler uygun bir tablo oluşturularak çetele şeklinde yazılır. Tabloya muhakkak bir başlık eklenmelidir. Bu tabloları yorumlamak için de kullanacağız. Daha sonra oluşturduğumuz bu tabloları grafik haline dönüştürmeyi öğreneceğiz.