Zamirler

Zamir (Adıl)

1. Sözcük Durumundaki Zamirler

Sözcük durumundaki zamirler, isimlerin yerine kullanılan kelimelerdir. Varlıkları ifade etmek için kullanılırlar. Örneğin, “Hasan kalemi aldı.” cümlesinde “kalem” yerine “onu” kullanarak aynı anlamı ifade edebiliriz.

1.1. Kişi (Şahıs) Zamirleri

İnsan isimlerinin yerine kullanılan kelimelere kişi zamiri denir. Bu zamirler, şahıs çekim eklerini alabilirler ve altı farklı biçimi bulunur:

1. tekil kişi → ben
2. tekil kişi → sen
3. tekil kişi → o
4. çoğul kişi → biz
5. çoğul kişi → siz
6. çoğul kişi → onlar

Örnekler:

• Pikniğe sadece Enes katılmadı. → Pikniğe sadece o katılmadı.
• Benim taşıdığım kutu çok ağır, senin taşıdığın kutu çok hafif.
• Annem bana hediye almış.
• Sizi ben de görmek istiyorum.
• Taraftar olarak biz onlardan çok farklıyız.

NOT: “Kendi” kelimesi de kişi zamirleri içerisinde değerlendirilir ve “dönüşlülük zamiri” olarak adlandırılır.

• Bırakın tüm işleri kendi yapsın.
• İnsan kendini düşünmeli bazen.

1.2. İşaret (Gösterme) Zamirleri

Varlıkları adlarını belirtmeden işaretlemek için kullanılan sözcüklere işaret zamiri denir. “Bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, buraya, şuraya, oraya, burası, şurası, orası, öteki” gibi sözcükler işaret zamirleridir.

Örnekler:

• Şunları arkadaşlarım için alayım.
• Ahmet Beyler buraya on yıl önce taşınmış.
• Size ait olan kitaplar orada.
• Bu, yapılacak işlerin listesi.

NOT: “O” ve “onlar” hem işaret hem de kişi zamiri olarak kullanılabilirler. Eğer bu kelimeler insan isminin yerini tutuyorsa şahıs zamiri, insan dışı varlıkların yerini tutuyorsa işaret zamiri olarak işlev görürler.

1.3. Belgisiz Zamirler

Varlıkları temsil eden ancak hangi varlığın tam olarak belirtilmediği zamirler belgisiz zamirlerdir. “Bazıları, biri, kimi, hepsi, herkes, kimse, birçoğu, birkaçı, şey” gibi sözcükler belgisiz zamir örnekleridir.

Örnekler:

• Testteki sorulardan birkaçı çok kolaydı.
• Olanları kimse anlamıyordu.
• Biri telefonuma çağrı bırakmış.

NOT: Belirsizlik taşıyan bu sözcükler bir isimden önce kullanıldığında belgisiz sıfat, bir ismin yerini tutuyorsa belgisiz zamir olarak işlev görürler.

1.4. Soru Zamirleri

İsimlerin yerini sorma amaçlı kullanılan sözcükler soru zamirleridir. “Ne, kim, kimi, hangisi, kaçı, nereye, nerede, nereden” gibi sözcükler soru zamirlerine örnektir.

Örnekler:

• Dolaptaki karpuzu kim yedi?
• Marketten neler aldınız?
• Bu saate kadar nerede kaldın?

NOT: Soru sormaya yönelik bu sözcükler bir isimden önce kullanıldığında soru sıfatı, bir ismin yerini tutuyorsa soru zamiri olarak kullanılırlar.

2.1. İyelik (Aitlik) Zamirleri

Ek halinde kullanılarak ismin hangi şahsa ait olduğunu belirten zamirlerdir. Bu zamirler aynı zamanda iyelik ekleridir.

1. Tekil şahıs iyelik eki: -(i)m
2. Tekil şahıs iyelik eki: -(i)n
3. Tekil şahıs iyelik eki: -ı, -i, -u, -ü, -(s)ı, -(s)i, -(s)u, -(s)ü
4. Çoğul şahıs iyelik eki: -(ı)mız, -(i)miz, -(u)muz, -(ü)müz
5. Çoğul şahıs iyelik eki: -(ı)nız, -(i)niz, -(u)nuz, -(ü)nüz
6. Çoğul şahıs iyelik eki: -ları, -leri

Örnekler:

• Benim defterim.
• Senin defterin.
• Onun defteri.
• Bizim defterimiz.
• Sizin defteriniz.
• Onların defterleri.
• Kalemim kırılmış.
• Dün evlerine misafir oldum.

UYARI: 3. tekil şahıs iyelik eki olan “ı, i, u, ü” ile belirtme hal eki olan “ı, i, u, ü” birbiriyle karıştırılmamalıdır. Bu durumun anlam bozukluğuna yol açmaması için ek alan kelimenin başına “onun, onların” kelimelerinden uygun olanı getirilir. Eğer cümlenin anlamı bozulmuyorsa, ek iyelik ekidir; anlam bozuluyorsa hal eki olarak kullanılır.

2.2. İlgi Zamirleri

Daha önce geçen bir ismin yerine kullanılan “-ki” eki ilgi zamiridir. Bu zamir kendisinden önceki kelimeye bitişik olarak yazılır.

Örnekler:

• Benim kalemim kırmızı, seninki siyah.
• Benimki kırıldı, senin bardağını kullanabilir miyim?
• Senin notların benimkinden yüksek.

UYARI: İlgi zamiri olan “-ki,” bağlaç olan “ki” ve sıfat yapan “-ki” eki ile karıştırılmamalıdır.