Çekirdek
Temel Birim – Hücre: Hücre Çekirdeği ve Çeşitleri
Hücre Çekirdeği
Hücre çekirdeği, zarla kaplı bir organeldir ve ökaryot hücrelerin çoğunda (bakteriler, mavi yeşil algler ve memelilerin olgun alyuvarları hariç) bulunur. Hücrenin genetik bilgilerinin büyük bir kısmı, hücre çekirdeğinin içinde bulunan katlı uzun doğrusal DNA molekülleri ile histon gibi birçok proteinin bir araya gelerek oluşturduğu kromozomlarda yer alır. Hücre çekirdeğinin temel görevi, hücre işlevlerini kontrol altında tutmaktır. Çekirdeği çıkarılan her hücre, bir süre sonra ölür. Çekirdek, bir çift zar tarafından sitoplazmadan ayrılır.
Çekirdek: Hücrenin Yönetim ve Kontrol Merkezi
Çekirdek, hücrenin yönetim ve kontrol merkezidir, hücrelerin bölünmesini, büyümesini, onarılmasını ve canlılık faaliyetlerinin devamını sağlar. Sitoplazma içerisinde en büyük yapıdır ve daha yoğun ile koyu renklidir. Dört temel kısımdan oluşur: çekirdek zarı, çekirdek özsuyu, çekirdekçik ve kromatin iplikler.
- Çekirdek Zarı (Karyolemma)
Çift katlı bir zar sistemine sahip olan çekirdek zarı, hücre zarları gibi protein ve yağlardan oluşur. Dış zar, endoplazmik retikulumun uzantısı gibidir ve üzerinde ribozomlar bulunur. Çekirdek zarı, sitoplazma ile madde alışverişini sağlayan porlara (deliklere) sahiptir, bu porlar hücre zarındakilerden daha büyüktür.
- Çekirdek Plazması (Karyoplazma)
Çekirdeğin içini dolduran homojen yapıdaki sıvıya çekirdek sıvısı veya çekirdek plazması denir. İçerisinde enzimler bulunur.
- Çekirdekçik (Nükleolus)
Çekirdek içinde koyu görünen küre şeklindeki cisimciklerdir. Zarsız bir yapı olan çekirdekçik, protein ve RNA bakımından zengindir. Özellikle protein sentezi yüksek olan yumurta, sinir ve salgı hücrelerinde çekirdekçik daha belirgindir.
4) Kromatin İplikler ve Kromozomlar
Kromozomlar ve Kalıtım Birimi Genler
Bölünme öncesinde hücrenin çekirdek plazmasında uzun, ağ ve yumak şeklinde iplikler gibi görünen yapılara kromatin iplik (DNA molekülü) denir. Hücre bölünmesi sırasında kromatin iplikler, spiral yaparak toplanır, kısalır, kalınlaşır ve kromozom denilen yapıları oluşturur.
Kromozomların en önemli görevi, kalıtım birimi olan genleri (DNA) taşımaktır. Kromozomların şekli, sayısı ve büyüklüğü her bir türe ait bütün bireylerde sabittir. Örneğin, insanlarda 46, domateste 24, buğdayda 42, moli balığında 46, yuvarlak solucanda 2 tane kromozom bulunur. Kromozomun fazla ya da az sayıda olması, canlının gelişmişliğinin az ya da fazla olması anlamına gelmemektedir; bu iki kavram birbiriyle alakasızdır.
Kromozomların Özellikleri:
- Her canlının belirli sayıda kromozomu bulunur, örneğin, insanların 46 kromozomu vardır.
- Kromozom sayısının vücut büyüklüğü veya canlının gelişmişlik düzeyiyle bir ilgisi yoktur.
- Tür içi sağlıklı canlılar arasındaki kromozom sayısı aynıdır.
- Farklı türlerin aynı sayıda kromozomu olabilir.
Hücre çeşitleri
Hücre Çeşitleri ve Özellikleri
Hücreler, gelişmişlik düzeyine göre prokaryot (ilkel) hücreler ve ökaryot (gelişmiş) hücreler olmak üzere ikiye ayrılır.
- Prokaryot Hücreler:
Prokaryot hücrelere örnek olarak bakteriler, arkebakteriler ve mavi-yeşil algler verilebilir. Bu hücrelerin çekirdek zarı ile çevrili bir çekirdekleri yoktur. Mitokondri gibi zarlı organelleri bulunmaz ve kalıtım materyali olan DNA, sitoplazma içerisine dağılmış halde bulunur. Ribozomları vardır ve hayati faaliyetleri genellikle sitoplazma ve hücre zarında gerçekleşir. - Ökaryot Hücreler:
Ökaryot hücreler, çekirdek ve organelleri zarla çevrili olan hücrelerdir. Hücre zarı, sitoplâzma ve çekirdek olmak üzere üç ana kısımdan oluşur. Bu hücre tipi, bazı tek hücreli canlılarda, mantarlarda, bitkilerde, insanlarda ve hayvanlarda (çok hücreli canlılar) bulunur. Çekirdek, genetik materyali içerir ve zarla çevrilidir. Ökaryot hücrelerde, prokaryotlardan farklı olarak, özel görevlere sahip birçok zarlı organel bulunabilir.
Yorum gönder