CÜMLEDE ANLAM
CÜMLEDE ANLAM
1. Sebep (Neden) – Sonuç Cümleleri
Cümlenin içindeki bir olayın ya da durumun gerçekleşmesinin ya da gerçekleşmemesinin nedeninin açıklandığı cümlelerdir. Sebep anlamı, “diğinden, ınca; için, diye, nedeniyle, sebebiyle, ile” gibi kelimelerle ifade edilir.
Yoğun yağışlar nedeniyle toprak kayması meydana geldi.
Bugün balığa çıkmadık çünkü denizde fırtına vardı.
-
Amaç – Sonuç Cümleleri
Cümlenin içindeki bir olayın ya da durumun gerçekleşmesinin ya da gerçekleşmemesinin amaçlandığı cümlelerdir. Amaç anlamı, “-mak için, -mak üzere; amacıyla, gayesiyle, maksadıyla, diye, üzere” gibi kelimelerle ifade edilir.
Kışı rahat geçirmek amacıyla karınca yazın sürekli çalıştı.
Topluma hizmet etmek gayesiyle aşevi yeniden açıldı.
Uyarı
Amaç – sonuç cümleleri ile sebep – sonuç cümleleri arasındaki fark, amaç ifadesinin henüz gerçekleşmemiş ancak gerçekleşmesi planlanan bir eylemi ifade etmesidir.
Diyetisyene gitmek zayıflamak amacıyla yapılıyor.
“Zayıflama” eylemi henüz gerçekleşmemiş ve hedeflenmiştir. Bu nedenle bu bir amaç – sonuç cümlesidir.
Buradayım çünkü sana inanıyorum.
“İnanma” eylemi gerçekleşmiştir. Bu nedenle bu bir sebep – sonuç cümlesidir.
-
Koşul (Şart) – Sonuç Cümleleri
Bir olayın ya da durumun gerçekleşmesinin ya da gerçekleşmemesinin, başka bir olayın ya da durumun varlığına veya yokluğuna bağlı olduğu cümlelerdir. Koşul anlamı, “-se, -ince, -dikçe, -meden; ise, ancak, mi, ama, yalnız, üzere, yeter ki” gibi kelimelerle ifade edilir.
Eğer yazın çalışırsam istediğim okula girebilirim.
Anlaşma bozulmadığı sürece beş yıl boyunca birlikte çalışacağız.
-
Öznel Cümleler
Cümlenin içindeki kişinin düşüncelerini, duygularını, beğenilerini ifade eden ve doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanamayan cümlelerdir.
Erguvan çiçekleri, baharın güzel habercisidir.
Yazarın akıcı ve etkileyici dili sayesinde kitabı hızla okudum.
-
Nesnel Cümleler
Cümlenin içindeki ifadelerin doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanabilir, kişisel görüş ifade etmeyen cümlelerdir.
Türkiye’nin başkenti İstanbul’dur. → Bu cümle nesnel bir ifadedir. Çünkü Türkiye’nin başkenti Ankara’dır ve bu ispat edilebilir.
Soğuktan titreyen kadın önce sobayı yaktı.
Elinde zarfla koşarak yukarı çıktı.
-
Doğrudan Anlatım Cümleleri
Başkasına ait bir sözün tam olarak ve değiştirilmeden aktarıldığı cümlelerdir.
Yarın Eğirdir’de kahvaltı yapalım, dedi.
“Kişi, kendinden bilir işi.” dedi ve gülümsedi.
-
Dolaylı Anlatım Cümleleri
Başkasına ait olan bir sözün hiç değiştirilmeden aynen aktarılmasıdır.
Mücahit, maçta ayağına darbe aldığını söyledi.
Kitap okumanın zevkli olduğunu belirtti.
Ayşe, işe kabul edildiğini söyledi. → Dolaylı anlatım
Ayşe “İşe kabul edildim” dedi. → Doğrudan anlatım
İşe kabul edildim, dedi. → Doğrudan anlatım”
8. Duygu Cümleleri
Cümlelerin içinde duyguların ifade edildiği ifadelerdir.
Varsayım
Gerçekleşmemiş bir olayın sanki gerçekmiş gibi ya da gerçekleşmiş bir olayın hiç gerçekleşmemiş gibi anlatıldığı cümlelerdir. Genellikle “diyelim ki, farz edelim, düşün ki” gibi ifadelere yer verilir.
Diyelim ki uçağa yetişemedin.
Farz edelim ki işler yolunda gitmedi.
Azımsama
Bir şeyi az görmek, yetersiz bulmak anlamını taşıyan cümlelerdir.
Akşama kadar sadece iki konu bitirmiş.
Bu kadar parayla ne alınır ki?
Yakınma (Şikâyet)
Bir durumdan duyulan rahatsızlığın başkalarına iletilmesini ifade eden cümlelerdir.
Ömer maç günleri hep bir mazeret buluyor.
Ev işlerinde bana hiç yardım etmiyor.
Sitem
Bir kişinin yaptığı bir hareketin veya söylediği bir sözün üzüntü, alınganlık, kırgınlık vb. duygular uyandırdığını ifade etmek amacıyla yapılan ifadelerdir.
Ayşegül, sürekli beni eleştirerek rahatsız ediyor.
Kitap okuyacağınıza söz vermiştiniz, yine okumadınız.
Şaşırma
Herhangi bir durum karşısında şaşkınlık duymak, hayret etmek ve nasıl davranılacağını bilememek anlamlarını ifade eden cümlelerdir.
Komşu evini satılığa çıkarmış, ne oldu ki acaba?
Okul çıkışında birden karşıma çıkmasın mı?
Beklenti Cümleleri
Gerçekleşmesi beklenen davranış ve işleri ifade eden cümlelerdir. Beklentiler bazen gerçekleşir, bazen de gerçekleşmez.
Beklenti Cümlesi: Çalışmalarında başarıya ulaşacağını umuyorum.
Gerçekleşmiş Beklenti Cümlesi: Çalışmalarında başarıya ulaşacağını biliyordum.
Gerçekleşmemiş Beklenti Cümlesi: Çalışmalarında başarıya ulaşır sanmıştım.
Küçümseme
Herhangi bir kişiye veya duruma değer vermeme, önemsememe ve onu küçümseme anlamlarını taşıyan cümlelerdir.
Beni anlaman için on fırın ekmek yemen gerekiyor.
Siz mi bizi maçta yeneceksiniz?
Öneri (Tavsiye)
Bir sorunu çözmek amacıyla öne sürülen görüş, düşünce ve tekliflerin ifade edildiği cümlelerdir.
Doktora danışmadan ilaç kullanmasan iyi olur.
Eşyan ağır geliyorsa iki parça halinde taşıyabilirsin.
Yadsıma (İnkâr Etme)
Bir şeyi inkâr etmek, kabul etmemek anlamını taşıyan cümlelerdir.
Söylenenlerin aksine, arabamı her zaman dikkatli kullanırım.
Bütün bunları sana ben mi söylemişim?
Eleştiri
Bir insanın, bir eserin ya da bir konunun doğru ve yanlış yanlarını göstermek amacıyla yazılan cümlelerdir. Eleştiri, olumlu da olabilir, olumsuz da.
Taner Bey, teşhislerinde kolay kolay yanılmaz. → Olumlu eleştiri
Bir maç ancak bu kadar kötü yönetilebilirdi. → Olumsuz eleştiri
Öz Eleştiri
Bireyin kendi hakkında yaptığı eleştirileri içeren cümlelerdir.
Ara sıra patavatsız cümleler kurabiliyorum.
Sözel mantık sorularına gereken önemi vermedim.
Pişmanlık
Bir şeyi yapmaktan duyulan üzüntüdür.
Sesimi yükseltmeseydim kimse kırılmayacaktı.
Keşke paramın tamamını harcamasaydım.
-
Cümle Oluşturma
Karmaşık bir şekilde verilen kelimeleri anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturma işlemidir.
Başarılı olmak istiyorsak önce umutsuzluğu yenmemiz gerekir.”
Yorum gönder