PARAGRAFIN ANLAM YÖNÜ

“NOT: Ana düşünce, paragrafın tamamını kapsamalıdır. Bu nedenle, sınırlama ve kapsama ilkelerine göre ana düşünceyi tespit etmeliyiz. Sadece bir bölümü ifade eden düşünce, ana düşünce olarak kabul edilmez.

» “Türk milleti şiirsiz düşünülemez. Uzun yıllar boyunca milletimiz düşüncelerini şiirle ifade etmiş ve şiir aracılığıyla iletişim kurmuştur. Kahramanlıklar şiirlerle anlatılmış, sevinç ve üzüntüler şiirlerle dile getirilmiştir. Anneler, çocuklarını ninnilerle uyutmuş ve avutmuş; ölüm acısı da şiirlerle ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Türk milleti şiirle iç içe bir millettir.”

Bu parçanın ana fikrini anlamak oldukça kolaydır. Yazar, “sonuç olarak” ifadesiyle parçanın sonunda verilen özet cümlesinde parçadaki düşüncenin ana noktasını açıklamıştır. Bu ifadeye dayanarak parçanın ana fikrinin “Türk milletinin şiire olan yoğun ilgisi ve şiirin milletin hayatındaki temel rolü” olduğunu rahatlıkla belirtebiliriz.
Eğer bu paragrafın ana düşüncesini “Şiir, insan yaşamının ayrılmaz bir parçasıdır.” şeklinde ifade etseydik, anlamı değişmezdi. Çünkü bu ifade parçadaki düşüncenin genel bir ifadesidir. Ancak parçada özellikle Türk milletinin şiire olan özgün ilgisi vurgulanmaktadır.
“Parçada, Türk milleti kahramanlıklarını şiirlerle ifade etmiştir.” şeklinde bir belirleme yapmış olsaydık, ana düşünceyi sınırlı bir yönüyle ifade etmiş olurduk. Parçada sadece Türk milletinin kahramanlıklarına odaklanılmıştır, ancak ana düşünce genel olarak şiirin milletin yaşamındaki önemini vurgular. Bu nedenle bu belirleme ana düşünceyi tam olarak ifade etmez.

NOT: Ana düşünce, bazen parçanın başında, yani ilk cümlede verilebilir.

» “Oyun, çocukların ruhsal eğitiminde önemli bir yer tutar ve gelişmelerini sağlar. Oyundan ve oyuncaklardan mahrum kalan çocukların, ileride somurtkan, keyifsiz ve zor anlaşılır bireyler olma ihtimali bulunmaktadır. Oyunlar, aşırıya kaçılmadığı sürece, çocuklar için vazgeçilmez eğlence kaynaklarıdır.”

Bu parçada, “oyun ve oyuncakların çocukların ruhsal gelişimi üzerindeki etkisi” konu edilmektedir. Ana düşünce, zaten ilk cümlede “Oyun, çocukların ruhsal eğitiminde önemli bir yer tutar ve gelişmelerini sağlar.” ifadesiyle verilmiştir. Sonraki cümlelerde bu düşünce desteklenmekte ve açıklanmaktadır. Bu nedenle bu parçanın ana düşüncesi ilk cümlededir.

NOT: Ana düşünce, bazı parçalarda en son cümlede de bulunabilir.

» “Bireylerin tek başlarına güçleri sınırlıdır; çabalarının sonucu, dünya genelinde genellikle farkedilmez. Hayatta işler, genel bir iş bölümü prensibiyle yürütülür. Bu iş bölümünde tek bir bireyin payı, bir yağmur damlasının etkisi kadar sınırlıdır. Ancak her damla, taşkını artırır; her birey insanlığın mutluluğuna veya sıkıntısına bir şeyler katar.”

Yazar, bu parçada ana düşüncesini en son cümlede vermiştir. Parçanın ana düşüncesi, “Her bireyin, insanlığın kaderini etkilediği ve her bireyin katkısının toplumsal etkiyi artırabileceği” ifadesinde gizlidir. Bu yargı, parçanın ana düşüncesidir.

Bir metinde ana düşünce belirginleştirilirken, bu düşünceyi açıklayan ve destekleyen diğer düşünceler de kullanılır. Bu ek düşüncelere yardımcı düşünce denir.

Dört ayaklı bir sandalye hayal edin. Bu ayakların hiçbiri tek başına bir sandalyeyi oluşturmaz. Ancak hepsi bir araya geldiğinde sandalye meydana gelir ve kullanıma hazır hale gelir. Parçadaki yardımcı düşünceler de sanki sandalyenin ayakları gibidir ve bunlar ana düşünceyi destekler.

Yardımcı düşünceler:
>  Parçada birden fazla sayıda bulunurlar.
>  Parçanın tamamını ayrıntılı bir şekilde kapsamazlar.
>  Ana düşüncenin sınırlarını belirler.
>  Ana düşüncenin anlaşılmasına yardımcı olurlar.

Sorularda, metinde bulunmayan yardımcı düşünceyi bulmamız istenir. Bu nedenle bu tür sorular olumsuz bir şekilde sorulur. Yardımcı düşünce soruları iki yöntemle çözülebilir:

 1. YÖNTEM  Öncelikle soru metni, ardından paragraf, ve nihayet seçenekler okunur. Bu sürecin sonunda, seçeneklerdeki ifadeler parçadaki cümlelerle karşılaştırılır.

Parçadaki cümleler ya tamamen aynı, kısmen değiştirilmiş ya da özü bozulmayacak şekilde değiştirilmiş bir şekilde üç seçeneğe yerleştirilmiştir. Amacınız, bu ifadeleri parçadaki cümlelerle eşleştirmektir. Parçada yer almayan bir seçenek, yardımcı düşünce olarak kabul edilir.

 2. YÖNTEM  Soru metni önce okunur. Ardından dikkatlice paragraf okunur. Sonrasında parçada anlatılanlar akılda tutularak seçenekler tek tek okunur. Bu okuma sırasında parçayla uyumsuz olan veya metinde yer almayan bir seçeneğe dikkat edilir.

Bu yöntem daha hızlı olabilir, ancak bazen metinde anlatılanlar tam olarak hatırlanmadığında yanlış bir sonuca ulaşılabilir.

Bir metinde ele alınan ve üzerine yazı yazma ihtiyacı duyulan her türlü kavrama konu denir. Konu, yazarın mesajını okuyucuya ileten bir araçtır. Yani yazının amacını değil, amaca ulaştıran bir araçtır.
Paragrafın konusunu bulurken aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir:
1  Parçada en çok tekrar eden kelimelere odaklanılmalıdır.
2  İlk cümlelere özellikle dikkat edilmelidir, çünkü konu genellikle ilk cümlelerde verilebilir.
3  Konu, parçanın tümünü içerebilecek bir nitelikte olmalıdır. Ancak konuyu belirlerken genellemelere kaçılmamalıdır. Konu, parçayı en iyi şekilde özetlemek için daraltılmalıdır.

» “Herkes lider olamaz. Kitleleri peşinden sürükleyip götürebilmek için birçok olumlu niteliğin bir kişide bir araya gelmesi gerekir. Bilgi, çalışkanlık, disiplin, karizma, iyi hitabet, güçlü sezgiler… Ancak bu nitelikler yeterli değildir. Aynı zamanda bir lider çok okumalı, çok çalışmalıdır. Toplum için fedakârlık yapmalıdır.”

Parçada “lider” kavramından bahsedilmektedir. Ancak, “lider” kavramı oldukça geniş bir alanı ifade eder. Acaba parçada “lider” nasıl bir açıdan sınırlanmıştır?
Yani parçada;

• “Liderin topluma katkılarından mı,
• “Lider yetiştirme öneminden mi,
• “Liderin görevlerinden mi bahsedilmiştir?

Hayır, hiçbiri değil. Paragrafta “çalışkanlık, disiplin, iyi hitabet” gibi özelliklerden söz edilmektedir. Bu özelliklere sahip bireylerin lider olabileceği belirtilmiştir. Dolayısıyla parçada “liderin özellikleri” üzerinde durulmuştur. İşte konuyu bulmuş olduk: Liderin Özellikleri.

4. Paragrafta Başlık

Konuyu en iyi şekilde yansıtan ve birkaç kelime ile ifade edilen kelime grubuna başlık denir.

Başlık;
>  İlgi çekici ve düşündürücüdür.
>  Konu hakkında bilgi verir.
>  Ana düşünceyi akla getirir.
>  Parçanın tamamı okunduğunda daha iyi anlaşılır.

>  Hem şiirin hem de paragrafın bir başlığı olabilir.Örnek(ler)» “Çocuklar doğar.
Dünyayı keşfederler,
Ne kadar sevimli!
Adım attıkça öğrenirler,
Kanatlanıp uçarlar.
Hızla koştukça bir ceylan gibi”

Bu şiire “Çocukların Yolculuğu” başlığını verebiliriz. Çünkü şiirde doğan, büyüyen ve sevimli çocukların deneyimlerinden bahsedilmektedir.

» “Bir yazarın tüm ustalığı, iyi bir şekilde tanımlamak ve tasvir etmekten ibarettir. Yazılan şeyin gerçeği yansıtması, güçlü ve etkileyici olması gerekir. Eğer okuduğunuz bir eser sizi düşüncelerde yükseltirse, içeriğini asil duygularla doldurursa, o eseri değerlendirmek için başka bir ölçü aramamalısınız. Eser kaliteli ve yetenekli bir yazarın ürünüdür.”

Bu parçada ise “Bir Yazarın Ustalığı” başlığını kullanabiliriz.

Bir cümlenin veya ifadenin içerdiği ana anlamı en iyi şekilde yansıtan temel kavram veya terime anahtar kelime denir.

» “Olayların ve gelişmelerin iç yüzünü öğrenerek bilgi sahibi olan birey, öncelikle özgüvenini artırır. Bu aynı zamanda düşünsel perspektifini genişleterek farklı açılardan olayları inceleme yeteneği kazandırır. Ayrıca kitap okuma alışkanlığı olan insanlar, zengin bir kelime hazinesine sahip oldukları için, etkili ve etkileyici bir şekilde iletişim kurarlar.”

Bu metinde yer alan “bilgi sahibi olmak, düşünsel perspektif, kelime hazinesi” gibi ifadeler anahtar kelimelerdir.

6. Paragrafta Soru

Bu tür sorular da metnin konusuyla ilişkilidir. Çünkü sorular, açıklamaları içeren bir bağlamda sunulmaktadır.
Parçada hangi sorunun yanıtlandığı sorulur. Parçada sunulan bilgiler, soruyla ilgili bize ipucu sunar. Bu tür soruları çözerken paragrafın başındaki ifadelere dikkat etmek önemlidir. Eğer paragraf “evet, hayır” gibi ifadelerle başlıyorsa, bu kelimeler genellikle bize ipucu sağlar.

Örnek Soru: Tecrübe sahibi bireyler, çeşitli işleri başarabilir ve bunlar hakkında yorum yapabilirler. Ancak bu işlerin tüm yönlerini göz önüne almak, düzenlemeler yapmak ve çözüm önerileri sunmak, özellikle uzman kişilerin sorumluluğundadır.

Yer, zaman, kişi öğelerinin belirli bir düzen içinde kullanılarak oluşturulmuş edebi metinlere olay yazıları denir. Öykü, roman, masal, fabl gibi türlerde olay yazılarına örnekler bulunur.

» “Güneşli bir nisan sabahıydı. Çoban Haydar, alışıldık şekilde koyunları ve keçileri ahırdan çıkarıp köylerinin yanındaki mera alanına doğru yola çıktı. Amacı sürüyü otlatmak, kış boyunca yeterince beslenmeyen koyunları ve keçileri taze otlarla doyurarak sağlıklarını geri kazandırmaktı. Köyün yanındaki bu mera alanı, bahar geldiğinde bereketlenir ve yeşilin birçok tonuyla süslenirdi.”

Yukarıdaki paragrafın olay, zaman, mekan ve kişi kadrosu aşağıdaki gibidir:

Olay: Haydar’ın sürüyü meraya götürmesi
Zaman: Nisan sabahı
Mekan: Köyün yanındaki mera alanı
Kişi Kadrosu: Çoban Haydar

8. Paragrafta Duygular

Paragrafta yazarın iç dünyasına ait pişmanlık, küçümseme, takdir etme, korku, şikayet vb. duygusal izlenimleri yansıtması anlamına gelir.

» “Dışarıda yoğun bir kar yağışı vardı. Pencerenin önünde oturarak kar yağışını izliyor, beyaz kar tanelerinin yere düşerken sevinçli bir şekilde dans etmelerini gözlemlemekten mutluluk duyuyordum. Bu sırada yan koltukta oturan dedeme coşkuyla seslendim: ‘Dede, bak! Her yer bembeyaz oldu!’ Dedem dışarı baktı ve şöyle dedi: ‘Evet, güzel torunum, adeta bir pamuk tarlası gibi.'”

Yukarıdaki paragrafta yazar, “sevinç, heyecan” gibi duygulara yer vermiştir.

9. Paragrafta Duyular

Parçada yazar, “görme, işitme, dokunma (hissetme), tatma, koku alma” gibi duyusal deneyimlerden faydalanabilir.

» “Bu mahallede yaşayanlar, yaz sabahları kuşların melodik şarkıları ve mis gibi kokan çiçeklerle uyanırlar. Ancak güneş ışığı, perdeleri aralayıp içeri sızarken duyulan sadece kuş sesleri değildir. Çocuklar da uyanmış ve neşeli bir şekilde sokakta oynamaya başlamışlardı.”

Yukarıdaki paragrafta yazar, “görme, işitme, koku alma” duyularından yararlanmıştır.

10. Paragrafta Karakter

Bir bireyin benzersiz özellikleri, onu diğerlerinden ayıran temel öğe ve bireyin davranışlarını belirleyen niteliklere karakter denir. “Uysal, kararlı, inatçı, sorumluluk sahibi, disiplinli” gibi kavramlar karakteri tanımlar.

» “Vatanını ve milletini derinden seven Atatürk, bu amaç için canını vermekten kaçınmazdı. Ülkesi ve milleti için verdiği savaşlarda her zaman önde yer alması, bu özelliğini en iyi şekilde yansıtır.”

Yukarıdaki paragrafta Atatürk’ün “vatanseverlik” gibi karakteristik özellikleri vurgulanmıştır.